Geschiedenis van het Colosseum: van Nero’s meer tot wereldwonder

Het Colosseum is het grootste amfitheater ter wereld. De bouw begon in 72 onder keizer Vespasianus op de plek van een kunstmatig meer dat bij Nero’s villa hoorde, en Titus wijdde het in 80 in met festiviteiten die 100 dagen duurden. Na eeuwen van spelen, reparaties, aardbevingen en nieuw gebruik is het nu werelderfgoed van UNESCO en een van de zeven nieuwe wereldwonderen.

Colosseum Het oude Colosseum en de Boog van Constantijn in Rome, met groen gras en verspreide bezoekers onder een strakblauwe hemel.
Colosseum
4.0 / 5 (51,601) Vanaf€ 23,00
Affiliate-vermelding
Deze pagina bevat affiliate links naar onze boekingspartners. Boek je via een van deze links, dan ontvangen wij mogelijk een kleine commissie – zonder extra kosten voor jou. Dit helpt ons deze gids gratis en actueel te houden.

Deze gids volgt de geschiedenis van het Colosseum van de Flavische dynastie tot nu, met een tijdlijn, antwoorden op de meest gestelde vragen en links naar onze uitgebreide verslagen over de archeologie en de spelen.

Geschiedenis van het Colosseum in het kort

Blik in het Colosseum vanaf de bovenste verdiepingen
  • Gebouwd: 72–80 onder de Flavische keizers Vespasianus en Titus; ondergrondse verdieping uitgebreid onder Domitianus
  • Oorspronkelijke naam: Amphitheatrum Flavium (Flavisch amfitheater); de naam Colosseum gaat terug op het kolossale standbeeld van Nero
  • Locatie: een kunstmatig meer dat bij Nero’s villa, de Domus Aurea, hoorde
  • Financiering: schatten die uit de tempel in Jeruzalem werden geroofd
  • Afmetingen: 188 × 156 meter, 48 meter hoog, 80 ingangen
  • Capaciteit: tussen 50.000 en 80.000 mensen
  • Spelen: laatste overgeleverde gladiatorengevechten rond 435, laatste dierenjachten in 523
  • Nu: UNESCO-werelderfgoed sinds 1980 en een van de zeven nieuwe wereldwonderen

Tijdlijn van het Colosseum

JaarWat er gebeurde
64Na de grote brand van Rome bouwt Nero zijn villa, de Domus Aurea, met een kunstmatig meer
68Nero sterft; de Domus Aurea wordt gedempt
72Vespasianus begint met de bouw van het Flavische amfitheater op de plek van het meer
79Vespasianus sterft zonder de voltooiing mee te maken
80Titus wijdt het Colosseum in; de festiviteiten duren 100 dagen
vanaf 81Onder Domitianus wordt de ondergrondse verdieping uitgebreid met opslagruimtes, liften en podiumtechniek
217Grote restauratie na een vermoedelijke blikseminslag; de werkzaamheden slepen zich bijna twintig jaar voort
250Verdere reparaties na een brand door blikseminslag
399 en 404Keizer Honorius verbiedt naar verluidt de gladiatorengevechten
circa 435Laatste overgeleverde gladiatorengevechten; daarna alleen nog dierenjachten
470, 484, 508Restauratie na aardbevingen
523Laatste overgeleverde dierenjachten
6e eeuwHet Colosseum dient als begraafplaats en later als burcht
847Een aardbeving veroorzaakt grote schade
9e–14e eeuwIn de bogen ontstaan woningen en werkplaatsen
circa 1200De familie Frangipani versterkt het Colosseum
1349De zuidelijke buitenmuur stort in bij een aardbeving; het materiaal wordt voor paleizen gebruikt
jaren 1360De Broederschap van de heilige Salvator betrekt het noordelijke deel
1675Uitgeroepen tot heilige plaats ter nagedachtenis aan de martelaren
1744Er wordt een kruisweg aangelegd
1749Toegewijd aan Christus en de martelaren
1806Aardbeving; Raffaele Stern zet haastig steunmuren neer
1813Een marmeren blok met fragmenten van het wijdingsopschrift wordt gevonden
1823Giuseppe Valadier versterkt de kant die naar de fora is gekeerd
1980Opname op de Werelderfgoedlijst van UNESCO als onderdeel van het “Historisch centrum van Rome”

Vóór het Colosseum: Nero’s villa en zijn meer

Na de grote brand van Rome in 64 liet keizer Nero midden in de stad een prachtige villa bouwen, de Domus Aurea (“Gouden Huis”). Bij de tuinen hoorde een kunstmatig meer op de plek van het latere Colosseum, en in de buurt stond een kolossaal bronzen standbeeld van Nero. Na Nero’s dood in 68 werd de villa gedempt.

Wie bouwde het Colosseum, en wanneer?

De Flavische dynastie, de nieuwe heersers van Rome, bouwde het machtige Colosseum, en daarom heet het Amphitheatrum Flavium. De bouw begon in 72 onder keizer Vespasianus, die in 79 stierf zonder de voltooiing mee te maken. De bouw werd gefinancierd met de schatten die uit de tempel in Jeruzalem waren geroofd. In 1813 werd een marmeren blok met fragmenten van het wijdingsopschrift gevonden; daarin is sprake van het nieuwe amfitheater dat uit de buit werd gebouwd. Hoe de bouwfasen worden gereconstrueerd, lees je in ons verslag over de archeologie van het Colosseum.

Het Colosseum in cijfers

Het Colosseum meet 188 × 156 meter (omtrek 527 meter) en is 48 meter hoog. Het beslaat een grondoppervlak van ongeveer 20.000 m², en de arena meet 86 × 54 meter. Er werd zo’n 100.000 m³ travertijn, tufsteen en baksteen verwerkt, bekleed met marmer. Dankzij 80 ingangen en efficiënt menigtebeheer liep het gebouw sneller vol en leeg dan sommige moderne stadions.

De inwijding in 80

De inwijding vond plaats in 80 onder Titus, en de festiviteiten duurden 100 dagen. Het Colosseum bood plaats aan tussen 50.000 en 80.000 mensen.

Domitianus en de ondergrondse verdieping

Onder Domitianus, die vanaf 81 regeerde, werd de ondergrondse verdieping uitgebreid met opslagruimtes, liften en podiumtechniek. Wilde dieren en mensen konden overal in de arena plotseling uit het niets verschijnen, en decors stonden in enkele minuten overeind. Oorspronkelijk kon de arena onder water worden gezet voor zeeslagen. Hoe de techniek werkte, lees je in ons verslag Wat gebeurde er in het Colosseum.

Wat er in het Colosseum plaatsvond

Rome toonde in het Colosseum al zijn macht en glorie. Er werden dieren uit de hele wereld tentoongesteld en bejaagd, en er waren executies en gladiatorengevechten. De dierenjachten vonden in de ochtend plaats, rond het middaguur vochten veroordeelden tegen wilde dieren, en in de middag volgden de gladiatorengevechten.

Waarom heet het Colosseum zo?

De Romeinen noemden het gebouw Amphitheatrum Flavium. De naam “Colosseum” komt hoogstwaarschijnlijk van de Kolossus, het kolossale bronzen standbeeld van Nero dat ernaast stond en later werd omgevormd tot de zonnegod. De naam werd pas in de middeleeuwen gebruikelijk.

Reparaties en het einde van de spelen (217–523)

In 217 was grote restauratie nodig, waarschijnlijk na een blikseminslag, en die sleepte zich bijna twintig jaar voort. In 250 werden verdere werkzaamheden nodig na een brand door blikseminslag. Keizer Honorius verbood naar verluidt in 399 en 404 de gladiatorengevechten, maar de laatste gladiatorengevechten in het Colosseum zijn rond 435 overgeleverd; daarna werden alleen nog dierenjachten gehouden. Na de aardbevingen van 470, 484 en 508 volgden restauraties. De laatste dierenjachten zijn overgeleverd in 523.

Van begraafplaats tot burcht en woonwijk: de middeleeuwen

In de 6e eeuw diende het Colosseum als begraafplaats en later als burcht. Rond 1200 versterkte de familie Frangipani het. Tussen de 9e en de 14e eeuw werd er in de bogen gewoond en gewerkt, en in de jaren 1360 betrok de broederschap van de heilige Salvator het noordelijke deel van het gebouw.

Aardbevingen en steenroof

Een aardbeving in 847 veroorzaakte grote schade, en in 1349 stortte de zuidelijke buitenmuur in na een nieuwe beving. Het materiaal werd gebruikt voor de bouw van paleizen in het huidige stadscentrum, en in het Colosseum werden woningen en stallen gebouwd.

Een heilige plaats en de eerste reddingswerken (1675–1823)

Tekening van het Colosseum met de Meta Sudans, gemaakt door A. Nibby

In 1675 werd het Colosseum uitgeroepen tot heilige plaats ter nagedachtenis aan de martelaren, en in 1744 werd een kruisweg aangelegd. In 1749 werd het Colosseum toegewijd aan Christus en de martelaren. In 1806 volgde opnieuw een aardbeving en was omvangrijk spoedwerk nodig. Raffaele Stern zette haastig steunmuren neer. Aan de kant die naar de fora is gekeerd, voerde Giuseppe Valadier in 1823 versterkingswerkzaamheden uit.

Restauratie en onderzoek nu

Restauratie en onderzoek gaan in het Colosseum nog altijd door. De afgelopen jaren zijn verdere delen van het hypogeum met zijn ondergrondse opslagruimtes en podiumtechniek toegankelijk gemaakt. Een glazen lift leidt nu naar de bovenste verdiepingen van het amfitheater. Deze delen zijn echter alleen met speciale rondleidingen te bezoeken; zie onze gids over arena- en ondergrondtickets. De nieuwste inzichten lees je in ons verslag over het podium en de keizerlijke loge.

Veelgestelde vragen over de geschiedenis van het Colosseum

Wanneer is het Colosseum gebouwd?

De bouw begon in 72 onder keizer Vespasianus, die in 79 stierf zonder de voltooiing mee te maken. Zijn zoon Titus wijdde het Colosseum in 80 in, en de festiviteiten duurden 100 dagen.

Wie heeft het Colosseum gebouwd?

De Flavische dynastie, de nieuwe heersers van Rome na Nero. Daarom heet het gebouw Amphitheatrum Flavium (Flavisch amfitheater). Vespasianus begon de bouw, Titus wijdde het in, en onder Domitianus werd de ondergrondse verdieping uitgebreid.

Wie heeft het Colosseum betaald?

De bouw werd gefinancierd met de schatten die uit de tempel in Jeruzalem waren geroofd. Een wijdingsopschrift, bekend van fragmenten van een in 1813 gevonden marmeren blok, spreekt van het nieuwe amfitheater dat uit de buit werd gebouwd.

Waar is het Colosseum gebouwd?

Op de plek van een kunstmatig meer dat bij Nero’s villa, de Domus Aurea, hoorde. Na Nero’s dood in 68 werd de villa gedempt.

Waarom heet het Colosseum zo?

De naam komt hoogstwaarschijnlijk van de Kolossus, het kolossale bronzen standbeeld van Nero dat naast het amfitheater stond. De Romeinen noemden het gebouw Amphitheatrum Flavium; de naam Colosseum werd pas in de middeleeuwen gebruikelijk.

Hoe groot is het Colosseum?

Het meet 188 × 156 meter (omtrek 527 meter) en is 48 meter hoog. De arena meet 86 × 54 meter, en het gebouw heeft 80 ingangen.

Hoeveel mensen paste er in het Colosseum?

Tussen 50.000 en 80.000 mensen. Dankzij efficiënt menigtebeheer bij de ingangen liep het sneller vol en leeg dan sommige moderne stadions.

Wat gebeurde er in het Colosseum?

Er werden dieren uit de hele wereld tentoongesteld en bejaagd, en er waren executies en gladiatorengevechten. De dierenjachten vonden in de ochtend plaats, rond het middaguur vochten veroordeelden tegen wilde dieren, en in de middag volgden de gladiatorengevechten.

Wanneer eindigden de gladiatorengevechten?

Keizer Honorius verbood naar verluidt in 399 en 404 de gladiatorengevechten, maar de laatste gevechten in het Colosseum zijn rond 435 overgeleverd. Dierenjachten gingen door tot minstens 523.

Wat gebeurde er na de oudheid met het Colosseum?

In de 6e eeuw diende het als begraafplaats en later als burcht. Rond 1200 versterkte de familie Frangipani het, en tussen de 9e en 14e eeuw werd er in de bogen gewoond en gewerkt. Aardbevingen in 847 en 1349 veroorzaakten grote schade, en het materiaal werd gebruikt voor paleizen in het huidige stadscentrum.

Is het Colosseum een christelijke plaats?

Het is er een geworden. In 1675 werd het uitgeroepen tot heilige plaats ter nagedachtenis aan de martelaren, in 1744 werd een kruisweg aangelegd, en in 1749 werd het Colosseum toegewijd aan Christus en de martelaren.

Kan ik de ondergrond van het Colosseum nu bezoeken?

Ja, maar alleen met speciale rondleidingen. De afgelopen jaren zijn verdere delen van het hypogeum met zijn ondergrondse opslagruimtes en podiumtechniek toegankelijk gemaakt.

Meer over het Colosseum